{"id":111,"date":"2015-05-24T19:55:25","date_gmt":"2015-05-24T17:55:25","guid":{"rendered":"http:\/\/synamet.strony.uw.edu.pl\/?page_id=111"},"modified":"2019-11-20T18:26:49","modified_gmt":"2019-11-20T17:26:49","slug":"metafora-synestezyjna","status":"publish","type":"page","link":"http:\/\/synamet.uw.edu.pl\/?page_id=111","title":{"rendered":"Metafora synestezyjna"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify\">Danuta Buttler definiuje metafor\u0119 synestezyjn\u0105 jako u\u017cycie jednaj nazwy w stosunku do ro\u017cnych typ\u00f3w percepcji zmys\u0142owej. Metafory synestezyjne zosta\u0142y wybrane jako przedmiot bada\u0144 w projekcie SYNAMET z dw\u00f3ch powod\u00f3w: z jednej strony, ich rozpowszechnienie w j\u0119zyku daje pewno\u015b\u0107, \u017ce materia\u0142 b\u0119dzie wystarczaj\u0105co bogaty i zr\u00f3\u017cnicowany (co pozwoli potem rozszerzy\u0107 analiz\u0119 na inne typy metafory), z drugiej za\u015b \u2013 ograniczenie p\u00f3l semantycznych do percepcji zmys\u0142owej pozwoli wyodr\u0119bni\u0107 w miar\u0119 precyzyjnie interesuj\u0105cy nas wycinek pola badawczego.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Metafora synestezyjna jest warta uwagi z kilku wzgl\u0119d\u00f3w. Jest przedmiotem zainteresowania nie tylko j\u0119zykoznawc\u00f3w, ale te\u017c psycholog\u00f3w i antropolog\u00f3w. Wydaje si\u0119 by\u0107 uniwersalna dla wszystkich j\u0119zyk\u00f3w naturalnych. S. Ullman zaproponowa\u0142 nast\u0119puj\u0105cy model synestezji: <i>dotyk\/temperatura-&gt;smak\/zapach-&gt;wzrok-&gt;s\u0142uch<\/i>. Z kolei C. Classens proponuje nast\u0119puj\u0105cy schemat dla metafor synstezyjnych (w jej przekonaniu uniwersalny): <em>s\u0142uch &lt;- wzrok \u2013&gt; zapach &lt;\u2013 smak &lt;\u2013 dotyk<\/em>, czyli wra\u017cenia s\u0142uchowe wyra\u017cane s\u0105 zazwyczaj w kategoriach percepcji wzrokowej, wra\u017cenia wzrokowe w kategoriach percepcji zapachowej, wra\u017cenia zapachowe \u2013 w kategoriach percepcji smakowej, za\u015b wra\u017cenia smakowe \u2013 w kategoriach percepcji dotykowej. Badania Weringa, Fleischhauera i Be\u015feo\u011flu udowodni\u0142y jednak, \u017ce zaproponowane przez Ullmana i Classens modele synestezyjne nie s\u0105 uniwersalne, ale \u017ce trzeba je budowa\u0107 dla ka\u017cdego j\u0119zyka osobno.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">W obr\u0119bie kategorii metafory synestezyjnej wydziela si\u0119 r\u00f3\u017cne podtypy. Wed\u0142ug klasyfikacji E.R. Jaenscha istniej\u0105: synestezja\u00a0w w\u0119\u017cszym sensie (wyra\u017cenia nale\u017c\u0105ce wy\u0142\u0105cznie do sfery zmys\u0142owej) oraz synestezja w znaczeniu szerszym (synestezje uczuciowe, np. <em>czarna rozpacz<\/em>, symbole poj\u0119ciowe i tzw. <em>synestezje z\u0142o\u017cone<\/em>). I. Judycka odr\u00f3\u017cnia synestezje wyrazowe (etymologiczne, zleksykalizowane), np. <em>l\u0119k<\/em> (ps. *l\u0119k-o \u2018zginam si\u0119\u2019) i frazeologiczne oraz proste i z\u0142o\u017cone, czyli polegaj\u0105ce na krzy\u017cowaniu si\u0119 wra\u017ce\u0144 z r\u00f3\u017cnych domen percepcyjnych, np. <em>chudy, t\u0142usty<\/em> (por. Judycka 1963: 59-60). Wed\u0142ug M. Weringa metafora jest synestezyjna tylko wtedy, gdy jej domena \u017ar\u00f3d\u0142owa jest domen\u0105 percepcyjn\u0105 (tzn. odnosi si\u0119 do percepcji wzrokowej, s\u0142uchowej, zapachowej, dotykowej lub smakowej). Je\u015bli domena docelowa nie jest domen\u0105 percepcyjn\u0105, m\u00f3wimy wtedy o <em>s\u0142abej metaforze synestezyjnej<\/em>. Je\u015bli domena docelowa jest r\u00f3wnie\u017c domen\u0105 percepcyjn\u0105, wtedy m\u00f3wimy o <em>silnej metaforze percepcyjnej<\/em>. W projekcie Synamet przyj\u0119to jeszcze szersze rozumienie metafory synestezyjnej, aby jak najbardziej urozmaici\u0107 analizowany materia\u0142. W korpusie za metafor\u0119 synestezyjn\u0105 uwa\u017ca si\u0119 ka\u017cde wyra\u017cenie metaforyczne, w kt\u00f3rym wyra\u017cenia prymarnie odnosz\u0105ce do postrzegania zmys\u0142owego aktywuj\u0105 ram\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142ow\u0105 lub docelow\u0105. Czyli anotowane by\u0142y zar\u00f3wno przyk\u0142ady, typu \u00a0<em>jasny d\u017awi\u0119k, ostry zapach<\/em>,\u00a0<em>czarna melancholia, s\u0142odkie \u017cycie,\u00a0<\/em>jak wyra\u017cenia\u00a0<em>zadziorne wino, otulaj\u0105cy zapach, zapachowy zab\u00f3jca.\u00a0<\/em>Nie by\u0142y natomiast uwzgl\u0119dniane synestezje okre\u015blane przez Judyck\u0105 jako <em>wyrazowe<\/em>, kt\u00f3re wymagaj\u0105 analizy etymologicznej.<\/p>\n<h4>Literatura<\/h4>\n<ul>\n<li style=\"text-align: justify\"><strong>Badyda E. 2013.<\/strong> <em>&#8222;Upad\u0142y anio\u0142 zmys\u0142\u00f3w&#8221;? : metaforyka zapachu i percepcji w\u0119chowej we wsp\u00f3\u0142czesnej polszczy\u017anie . <\/em>Gda\u0144sk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gda\u0144skiego.<\/li>\n<li style=\"text-align: justify\"><strong>Bi\u0142as-Pleszak E. 2007.<\/strong> &#8222;Zobaczy\u0107 d\u017awi\u0119k\u201d \u2013 metafory synestezyjne jako przyk\u0142ad \u201ekorespondencji zmys\u0142\u00f3w\u201d. <em>J\u0119zyk Artystyczny. <\/em>2007, 13, 157-166.<\/li>\n<li style=\"text-align: justify\"><strong>Bugajski M. 2004.<\/strong> <em>Jak pachnie rezeda. Lingwistyczne studium zapach\u00f3w. <\/em>Wroc\u0142aw: Atut.<\/li>\n<li style=\"text-align: justify\"><strong>Buttler D. 1978.<\/strong> <em>Rozw\u00f3j semantyczny wyraz\u00f3w polskich. <\/em>Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.<\/li>\n<li style=\"text-align: justify\"><strong>Classens C. 1993.<\/strong> <em>Worlds of Sense. <\/em>London and New York\u00a0: Routledge.<\/li>\n<li style=\"text-align: justify\"><strong>Dobaczewski A. 2002.<\/strong> <em>Zjawiska percepcji wzrokowej: studium semantyczne. <\/em>Warszawa: UW. KLF.<\/li>\n<li style=\"text-align: justify\"><strong>Dyszak A. 1999.<\/strong> <em>J\u0119zykowe wyra\u017cenia zjawisk emisji \u015bwiat\u0142a. <\/em>Bydgoszcz: Wydaw. Uczelniane WSP.<\/li>\n<li style=\"text-align: justify\"><strong>\u2014. 2010.<\/strong> <em>J\u0119zykowe wyra\u017cenia zjawisk jasno\u015bci i ciemno\u015bci . <\/em>Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.<\/li>\n<li style=\"text-align: justify\"><strong>Grzesiak R. 1983.<\/strong> <em>Semantyka i sk\u0142adnia czasownik\u00f3w percepcji zmys\u0142owej. <\/em>Wroc\u0142aw: Zak\u0142ad Narodowy im. Ossoli\u0144skich.<\/li>\n<li style=\"text-align: justify\"><strong>Judycka I. 1963.<\/strong> Synestezja w rozwoju znaczeniowym wyraz\u00f3w. <em>Prace Filologiczna. <\/em>1963, XVIII, 59-78.<\/li>\n<li style=\"text-align: justify\"><strong>K\u0142adoczny P. 2012.<\/strong> <em>Semantyka nazw d\u017awi\u0119k\u00f3w w j\u0119zyku polskim. <\/em>T.1-2. \u0141ask\u00a0: Oficyna Wydawnicza Leksem.<\/li>\n<li style=\"text-align: justify\"><strong>Mitrenga B. 2009.<\/strong> Nazwy zmys\u0142u smaku w j\u0119zyku polskim. <em>LingVaria. <\/em>2009, R. 4, nr 2 (2009), 227-236.<\/li>\n<li style=\"text-align: justify\"><strong>Mitrenga B. 2010. <\/strong>Intensyfikowanie dozna\u0144 smakowych w polskiej leksyce i frazeologii. <em>Ilo\u015b\u0107 <\/em>\u2013 <em>wielko\u015b\u0107 <\/em>\u2013 <em>warto\u015b\u0107<\/em>. Red. E. Umi\u0144ska-Tyto\u0144. \u0141\u00f3d\u017a: Archidiecezjlane Wydawnictwo \u0141\u00f3dzkie, 317\u2013328.<\/li>\n<li style=\"text-align: justify\"><strong>Mitrenga B.<\/strong> 2011. Czasowniki percepcji smakowej w polszczy\u017anie historycznej i wsp\u00f3\u0142czesnej. <em>Idea przemiany. Zagadnienia literatury, kultury, j\u0119zyka i edukacji<\/em>. T. 3. Cz\u0119stochowa: Wydawnictwo WSL, 235\u2013245.<\/li>\n<li style=\"text-align: justify\"><strong>Prochowicz A. 2013.<\/strong> Jak m\u00f3wimy o \u015bpiewaniu? Metafory synestezyjne jako element j\u0119zykowego obrazu \u015bpiewu ludzkiego w polszczy\u017anie. <em>Linguarum Silva. <\/em>2013, 2, 55-70.<\/li>\n<li style=\"text-align: justify\"><strong>Rosi\u0144ska A. 2005.<\/strong> Rola synestezji w obrazowaniu zapachu. <em>Studia Filologiczne Akademii \u015awi\u0119tokrzyskiej. <\/em>2005, 18, 65-77.<\/li>\n<li style=\"text-align: justify\"><strong>Termi\u0144ska K. 1992.<\/strong> Metafora synestezyjna. <em>Poradnik J\u0119zykowy. <\/em>1992, 3, 201-207.<\/li>\n<li style=\"text-align: justify\"><strong>Tokarski R. 2004.<\/strong> <em>Semantyka barw we wsp\u00f3\u0142czesnej polszczy\u017anie. <\/em>Lublin\u00a0: Wydaw. Uniwersytetu Marii Curie-Sk\u0142odowskiej.<\/li>\n<li style=\"text-align: justify\"><strong>Ullman S. 1962.<\/strong> <em>Semantics: an introduction to the science of meaning. <\/em>Oxford: Blackwell.<\/li>\n<li style=\"text-align: justify\"><strong>Werning M., Fleischhauer, J., Beseoglu, H. 2006.<\/strong> The cognitive accessibility of synaesthetic metaphors. (Eds.) R. Sun &amp; N. Miyake. <em>Proceedings of the Twenty-eighth Annual Conference of the Cognitive Science Society. <\/em>London: Lawrence Erlbaum Associates, 2365\u201370.<\/li>\n<li style=\"text-align: justify\"><strong>Witucka M. 1998.<\/strong> Jak opisuje si\u0119 zapachy w reklamie perfum. <em>Poradnik J\u0119zykowy. <\/em>1998, 3, 1-8.<\/li>\n<li style=\"text-align: justify\"><strong>Zawis\u0142awska M. 2004.<\/strong> <em>Czasowniki oznaczaj\u0105ce percepcj\u0119 wzrokow\u0105 we wsp\u00f3\u0142czesnej polszczy\u017anie: uj\u0119cie kognitywne. <\/em>Warszawa: Wydzia\u0142 Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego.<\/li>\n<li style=\"text-align: justify\"><strong>Zieli\u0144ska K. 2011.<\/strong> <em>Obiekt w (semantycznym) polu widzenia: analiza kontrastywna czasownik\u00f3w percepcji wzrokowej w j\u0119zyku polskim i niemieckim. <\/em>Warszawa: Uniwersytet Warszawski. Instytut Germanistyki. Wydzia\u0142 Neofilologii.<\/li>\n<li style=\"text-align: justify\"><strong>\u017burowski S. 2012.<\/strong> <em>Wyra\u017cenia percepcji s\u0142uchowej w j\u0119zyku polskim: analiza semantyczna . <\/em>Toru\u0144: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Miko\u0142aja Kopernika.<\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Danuta Buttler definiuje metafor\u0119 synestezyjn\u0105 jako u\u017cycie jednaj nazwy w stosunku do ro\u017cnych typ\u00f3w percepcji zmys\u0142owej. Metafory synestezyjne zosta\u0142y wybrane jako przedmiot bada\u0144 w projekcie SYNAMET z dw\u00f3ch powod\u00f3w: z jednej strony, ich rozpowszechnienie w j\u0119zyku daje pewno\u015b\u0107, \u017ce materia\u0142 b\u0119dzie wystarczaj\u0105co bogaty i zr\u00f3\u017cnicowany (co pozwoli potem rozszerzy\u0107 analiz\u0119 na inne typy metafory), z\u2026 <span class=\"read-more\"><a href=\"http:\/\/synamet.uw.edu.pl\/?page_id=111\">Czytaj dalej &raquo;<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":278,"featured_media":0,"parent":486,"menu_order":2,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"page-templates\/full-width.php","meta":{"_links_to":"","_links_to_target":""},"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/synamet.uw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/111"}],"collection":[{"href":"http:\/\/synamet.uw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"http:\/\/synamet.uw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/synamet.uw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/278"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/synamet.uw.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=111"}],"version-history":[{"count":4,"href":"http:\/\/synamet.uw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/111\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":474,"href":"http:\/\/synamet.uw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/111\/revisions\/474"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/synamet.uw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/486"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/synamet.uw.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=111"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}