{"id":109,"date":"2015-05-24T19:55:06","date_gmt":"2015-05-24T17:55:06","guid":{"rendered":"http:\/\/synamet.strony.uw.edu.pl\/?page_id=109"},"modified":"2019-11-20T18:22:35","modified_gmt":"2019-11-20T17:22:35","slug":"co-to-jest-synestezja","status":"publish","type":"page","link":"http:\/\/synamet.uw.edu.pl\/?page_id=109","title":{"rendered":"Co to jest synestezja?"},"content":{"rendered":"

Termin synestezja<\/em> pochodzi z psychologii i oznacza \u201ewsp\u00f3\u0142wyst\u0119powanie wra\u017ce\u0144 r\u00f3\u017cnych analizator\u00f3w przy pobudzeniu jednego analizatora, np. s\u0142yszenie okre\u015blonych ton\u00f3w przy ogl\u0105daniu okre\u015blonych barw i odwrotnie\u201d (Rogowska 2007: 18). Synestezja jest prawdopodobnie spowodowana istnieniem skrzy\u017cowanych po\u0142\u0105cze\u0144 mi\u0119dzy odr\u0119bnymi okolicami m\u00f3zgu. By\u0107 mo\u017ce decyduje o tym jaki\u015b czynnik genetyczny (synestezja wyst\u0119puje rodzinnie) lub brak r\u00f3wnowagi neurochemicznej. Jeden cz\u0142owiek na dwustu jest synestetykiem. Istnieje oko\u0142o 50 rodzaj\u00f3w synestezji. Arty\u015bci oko\u0142o siedmiokrotnie cz\u0119\u015bciej ni\u017c przeci\u0119tni ludzie maj\u0105 zdolno\u015b\u0107 do synestezji.<\/p>\n

Nale\u017cy wyra\u017anie podkre\u015bli\u0107, \u017ce w projekcie SYNAMET skupili\u015bmy si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na badaniu j\u0119zykowych metafor synestezyjnych, a nie synestezji jako zjawisku psychologicznym. Co prawda I. Judycka w konkluzji swojego artyku\u0142u sk\u0142ania si\u0119 do tezy W. Doroszewskiego, \u017ce synestezja odzwierciedlaj\u0105ca si\u0119 w j\u0119zyku jest przemian\u0105 znaczenia uwarunkowan\u0105 fizycznym przeplataniem si\u0119 wra\u017ce\u0144 ze sfer r\u00f3\u017cnych zmys\u0142\u00f3w, jednak stwierdzenie to w \u015bwietle najnowszych bada\u0144 nale\u017cy zdecydowanie odrzuci\u0107. Tak samo nie da si\u0119 utrzyma\u0107 tezy, \u017ce\u00a0synestezja\u00a0polega na\u00a0tworzeniu metafor j\u0119zykowych.\u00a0Do\u015bwiadczenia z grupowaniem percepcyjnym pokazuj\u0105, \u017ce synestetycy faktycznie\u00a0postrzegaj\u0105 w inny spos\u00f3b ni\u017c pozostali ludzie.\u00a0Badanym pokazuje si\u0119 figury, gdzie wyst\u0119puj\u0105 elementy r\u00f3\u017cni\u0105ce si\u0119 kolorem (np. zielone kropki w\u015br\u00f3d czerwonych) lub kierunkiem przebiegu linii (np. linie pionowe i kilka pochylonych) albo warto\u015bci\u0105 (np.\u00a0w\u015br\u00f3d pi\u0105tek pojawia si\u0119 kilka dw\u00f3jek u\u0142o\u017conych w kszta\u0142t tr\u00f3jk\u0105ta). Pierwsze dwa\u00a0przyk\u0142ady s\u0105 \u0142atwe: r\u00f3\u017cnice\u00a0s\u0105 na tyle wyra\u017ane, \u017ce ludzie szybko je odnajduj\u0105. Ale umieszczenie kilku dw\u00f3jek w\u015br\u00f3d pi\u0105tek jest ju\u017c zbyt trudne \u2013 jest to dla nas zbyt z\u0142o\u017cony bodziec. Ramachandran i\u00a0Hubbard sprawdzili zbadali w ten spos\u00f3b synestetyk\u00f3w, kt\u00f3rzy twierdzili, \u017ce postrzegaj\u0105 liczby w r\u00f3\u017cnych kolorach. W 90% synestetycy poprawnie okre\u015blali kszta\u0142t tr\u00f3jk\u0105ta z\u0142o\u017conego z dw\u00f3jek w odr\u00f3\u017cnieniu od nie-synestetyk\u00f3w. (Ramachandran, Hubbard 2004: 72).<\/p>\n

Synestezja psychologiczna \u0142\u0105czy proste doznania zmys\u0142owe na bardzo podstawowym poziomie przetwarzania informacji, za\u015b metafory synestezyjne \u0142\u0105cz\u0105 obrazy umys\u0142owe o du\u017co wi\u0119kszym poziomie skomplikowania. Synestezja psychologiczna jest zjawiskiem mimowolnym i automatycznym, natomiast metafory synestezyjne s\u0105 zasadniczo tworzone w spos\u00f3b \u015bwiadomy i intencjonalny. Synestezje s\u0105 niezmienne w czasie i niezale\u017cne od innych czynnik\u00f3w, za\u015b metafory synestezyjne wykazuj\u0105 du\u017c\u0105 zmienno\u015b\u0107 w czasie i w wyra\u017any spos\u00f3b s\u0105 zale\u017cne od kultury, emocji, kontekstu, wiedzy o \u015bwiecie. Osoby z synestezj\u0105 nie umiej\u0105 wyja\u015bni\u0107, czemu maj\u0105 takie, a nie inne skojarzenia, w metafory synestezyjnej jej tw\u00f3rca jest \u015bwiadomy \u017ar\u00f3de\u0142 jej powstania (por. Rogowska 2007: 25).<\/p>\n

Literatura<\/p>\n